Ingevolge artikel 187(2)(b) van die Maatskappywet No. 71 van 2008 (“die Maatskappywet”) is die Maatskappye en Intellektuele Eiendomskommissie (“CIPC”) verantwoordelik om nakoming van die Maatskappywet te verseker.

Ter ondersteuning van hierdie verantwoordelikheid het CIPC in 2020 ’n elektroniese Nakomingskontrolelysdiens (Compliance checklist) op hul webwerf geïmplementeer. Hierdie diens vereis dat ’n maatskappy, soos ’n privaatmaatskappy of ’n nie-winsgewende maatskappy (“NPC”), sy nakomingstatus verklaar deur ’n reeks vrae met betrekking tot die maatskappy te beantwoord.

Indien ’n maatskappy se finansiële state geoudit of onafhanklik nagesien word, moet die Nakomingskontrolelys voltooi word. Indien dit nie die geval is nie, word die voltooiing van die Nakomingskontrolelys nie vereis nie.

Waar van toepassing, moet die Nakomingskontrolelys saam met die indiening van die maatskappy se jaarlikse opgawe by CIPC voltooi word. Aangesien ’n maatskappy se jaarlikse opgawe binne 30 besigheidsdae ná die herdenking van sy inlywingsdatum ingedien moet word, moet die Nakomingskontrolelys ook binne hierdie tydperk voltooi word. Byvoorbeeld, indien ’n maatskappy geoudit of onafhanklik nagesien is en op 1 Januarie 2025 ingelyf is, moet die Nakomingskontrolelys binne 30 besigheidsdae ná 1 Januarie 2026 voltooi word.

Die Nakomingskontrolelys het onlangs aangedui dat kerke, en meer spesifiek dié wat as “charismatiese kerke” geklassifiseer word en as NPC’s by CIPC geregistreer is, meer kwesbaar vir wanbestuur kan wees weens die hoë vlak van publieke vertroue wat in hulle gestel word, asook hul afhanklikheid van finansiële bydraes.

Tussen 2010 en 2014 het die aantal “charismatiese kerke” wat as NPC’s by CIPC geregistreer is, van 22 tot 261 toegeneem.

Sommige van die tendense wat deur CIPC geïdentifiseer is en bydra tot nie-nakoming van die Maatskappywet deur NPC’s, sluit die volgende in:

• Wettige NPC’s word blootgestel, wat ongemagtigde toegang tot hul bates en finansiële stelsels moontlik maak, met fondse wat herlei word of hulpbronne, soos voertuie en persele, wat sonder die NPC se wete gebruik word.
• Die naam en status van wettige NPC’s word sonder hul toestemming gebruik vir openbare fondsinsameling, insluitend deur middel van vals webwerwe en soortgelyke platforms.
• Wettige skenkings, wat gewoonlik tydens kerkdienste ontvang word, word gebruik om fiktiewe kontrakteurs te betaal. In sommige gevalle word hierdie fondse oor landsgrense vervoer deur kerklede as koeriers te gebruik.
• Die agtergrond van personeel en vrywilligers word nie voldoende geverifieer nie.

Sommige van die maatreëls wat deur CIPC voorgestel word om nakoming deur NPC’s te versterk en hierdie risiko’s te beperk, sluit die volgende in:

• NPC’s moet deurlopende nakoming van Bylae 1 van die Maatskappywet, gelees saam met artikel 10 van die Maatskappywet, verseker.
• NPC’s moet akkurate omsetwaardes verklaar wanneer jaarlikse opgawes ingedien word.
• NPC’s moet duidelike beleide ontwikkel en implementeer wat onvoldoende geïdentifiseerde transaksies verbied en die behoorlike bestuur van kontantskenkings verseker. Alle rekeninge moet gemonitor word om onakkuraathede en misleidende rekenkundige verwerking te identifiseer wat ongemagtigde of onwettige betalings deur of namens die NPC kan verdoesel.

Ten slotte: Aangesien “charismatiese kerke” wat as NPC’s by CIPC geregistreer is, meer blootgestel aan wanbestuur kan wees weens die hoë vlak van publieke vertroue wat in hulle gestel word, is dit noodsaaklik dat die maatreëls wat deur CIPC aanbeveel word, geïmplementeer word om nakoming te versterk.

Enige navrae rakende die inhoud van hierdie artikel kan gerig word aan pty@asl.co.za.